و در دعوت ابراهيم ، ادلّه زيادى به چشم مىخورد كه خانه كعبه همواره معمور به عبادت و آيتى در هدايت بوده است . « 1 » عرب جاهليت نيز خانه كعبه را بزرگ مىشمردند و عمل حج را به‌عنوان اينكه از شرع ابراهيم است انجام مىداده‌اند . « 2 » و تاريخ گوياى اين است كه ساير مردم نيز كعبه را محترم مىدانستند . اما پس از ظهور اسلام داستان عظمتش روشن‌تر از آن است كه بيان شود : ذكرش شرق و غرب را پر كرده ، و در جميع عبادات و طاعات و نشست و برخاست مسلمانان ، و در ساير شؤون زندگى آنان را به خود مشغول ساخته و به جميع مراتب هدايت و رهبرى آنان را رهنمون گشته است . « 3 » س 507 - تشريع اعمال حج حضرت ابراهيم عليه السّلام و حج رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله چه خصوصياتى داشته است ؟ ج - چيزىكه هست خصوصياتى را كه ابراهيم عليه السّلام در عمل حج تشريع

--> ( 1 ) . ر . ك : سورهء ابراهيم . ( 2 ) . از علامه رحمه اللّه درمورد حجّ مشركان نقل شده است كه فرموده‌اند : حجّى شبيه حجّ حضرت ابراهيم عليه السّلام داشتند ، به عرفات و مشعر مىرفتند و طواف نيز مىكردند ؛ ولى معلوم نيست كه تمام جزئيات آن را داشته‌اند . ( در محضر علامه طباطبايى رحمه اللّه ص 76 ؛ محمد حسين رخ‌شاد ) ( 3 ) . الميزان ( 20 جلدى ) ؛ ج 3 ، ص 543 و 544 + الميزان ( 40 جلدى ) ؛ ج 6 ، ص 253 و 254 . [ با تلخيص و تصرف ] - لازم به ذكر است كه از علّامه رحمه اللّه در پاسخ به سؤالى نقل شده است كه فرموده‌اند : در شريعت حضرت موسى و عيسى عليهما السّلام حجّ نبوده و در عين حال خداوند به حضرت ابراهيم مىفرمايد : « وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ . . . » ، و آن حضرت مردم را به حجّ دعوت نموده و اعمال حجّ را به آنها ياد داد و آنها از بنى اسرائيل نبودند . و همچنين مىفرمايد : و در روايتى آمده است : « حضرت موسى حجّى را بجا آورد در حالى كه سوار بر شتر سرخى بود و لبّيك مىگفت » [ بحار الانوار ، ج 99 ، ص 64 ، روايت 41 ، كه دقيقا پاسخ فوق ، بيانگر حج حضرت موسى ، حضرت نوح و حضرت سليمان عليهم السّلام مىباشد ، و نيز در رابطه با حج حضرت موسى عليه السّلام ر . ك : بحار الانوار ، ج 13 ، ص 11 روايت 16 ، ص 359 ، روايت 69 . ( در محضر علامهء طباطبايى رحمه اللّه ص 75 و 76 ) . ]